Radca prawny — kto to jest, czego się od niego dowiesz i z czym możesz do niego przyjść

Do lekarza idziemy, kiedy coś boli. Do prawnika — zwykle dopiero wtedy, gdy jest już naprawdę źle: po doręczeniu pozwu, po zwolnieniu z pracy, po decyzji ZUS, po zatrzymaniu. A szkoda, bo najwięcej da się ugrać na samym początku, kiedy sprawa dopiero się zawiązuje i wszystkie drzwi są jeszcze otwarte.

Kim właściwie jest radca prawny

Radca prawny to zawód zaufania publicznego, a droga do niego jest długa i mocno sformalizowana: studia prawnicze, egzamin wstępny na aplikację, trzyletnia aplikacja radcowska przy okręgowej izbie radców prawnych, egzamin zawodowy, ślubowanie i wpis na listę radców prawnych. Dopiero wtedy można posługiwać się tym tytułem.

Za tytułem idą trzy rzeczy, które mają dla klienta całkiem praktyczne znaczenie:

• Tajemnica zawodowa. To, co powiesz radcy prawnemu, zostaje między wami — łącznie z samym faktem, że przyszedłeś po poradę. Radca prawny nie może zostać z tego obowiązku zwolniony co do faktów, o których dowiedział się, udzielając pomocy prawnej.
• Obowiązkowe ubezpieczenie OC. Jeśli prawnik popełni błąd, jest z czego pokryć szkodę. To nie jest wybór kancelarii — to ustawowy obowiązek.
• Odpowiedzialność dyscyplinarna. Nad tym, jak radca prowadzi sprawy i jak rozlicza się z klientem, czuwa samorząd zawodowy.
  

Radca prawny reprezentuje klienta przed wszystkimi sądami — cywilnym, pracy, gospodarczym, administracyjnym, przed Sądem Najwyższym i Naczelnym Sądem Administracyjnym — a od 2015 roku może również występować jako obrońca w sprawach karnych. Może przy tym pracować na etacie, czego adwokatowi wykonywać zawodu w ten sposób nie wolno; to dziś w zasadzie jedyna realna różnica między tymi dwoma zawodami.

Uwaga na „doradców prawnych”

Tytuł radcy prawnego i adwokata jest chroniony. Natomiast „doradca prawny”, „kancelaria odszkodowawcza” czy „specjalista do spraw prawnych” to określenia, których może dziś używać każdy — bez egzaminu zawodowego, bez obowiązkowego OC, bez tajemnicy zawodowej i bez odpowiedzialności dyscyplinarnej. Zanim powierzysz komuś sprawę swojego życia albo firmy, sprawdź go w publicznym rejestrze radców prawnych prowadzonym przez Krajową Izbę Radców Prawnych. To zajmuje minutę.

Czego można się dowiedzieć — poza tym, „czy wygram”

Dobra porada prawna nie kończy się na ocenie szans. Odpowiada na cztery pytania:

1. Jak wygląda Twoja sytuacja naprawdę — nie tak, jak opisał ją kontrahent w mailu, tylko tak, jak wynika z dokumentów, które podpisałeś.
2. Jakie masz opcje i ile każda z nich kosztuje — nie tylko w złotówkach, ale też w czasie, nerwach i ryzyku. Ugoda opiewająca na 60% kwoty dziś bywa lepsza niż wyrok na 100% za trzy lata.
3. Ile masz czasu. To bardzo często najważniejsza informacja z całej rozmowy.
4. Co się stanie, jeśli nie zrobisz nic. Czasem odpowiedź brzmi „nic” — i to też jest cenna wiedza.
   
   

Z czym można przyjść do radcy prawnego

Właściwie z każdą sprawą, w której w grę wchodzą pieniądze, umowa, urząd albo druga strona, z którą się nie zgadzasz. W praktyce najczęściej są to:

• Sprawy pracownicze i kadrowe — z obu stron: wypowiedzenia i zwolnienia dyscyplinarne, regulaminy pracy i wynagradzania, umowy o zakazie konkurencji, mobbing i dyskryminacja, czas pracy i nadgodziny, kontrole PIP.
• ZUS i ubezpieczenia społeczne: podleganie ubezpieczeniom, kontrole kwestionujące umowy o dzieło albo podstawę wymiaru składek, zasiłki, renty i emerytury, odwołania od decyzji.
• Firma i spółki: wybór formy działalności, umowy z kontrahentami, uchwały i spory korporacyjne, transakcje, RODO, windykacja należności.
• Spory cywilne: niewykonane umowy, wady towaru i usług, sprawy o zapłatę i odszkodowanie, spory z ubezpieczycielem, sprawy konsumenckie.
• Nieruchomości, rodzina i spadki: umowy przedwstępne, wady nieruchomości, najem, rozwody i alimenty, stwierdzenie nabycia spadku i dział spadku, zniesienie współwłasności.
• Sprawy karne, karne skarbowe i o wykroczenia: obrona podejrzanego i oskarżonego, ale też reprezentowanie osoby pokrzywdzonej.
• Urzędy i egzekucja: odwołania od decyzji administracyjnych, skargi do sądów administracyjnych, spory z komornikiem, powództwa przeciwegzekucyjne.
• Wyjście z długów: restrukturyzacja zobowiązań i upadłość konsumencka dla osób, które realnie nie są w stanie spłacać zadłużenia.
  
  

Sprawy karne to też robota dla radcy prawnego

To najczęstsze nieporozumienie: wiele osób sądzi, że w sprawie karnej wolno iść wyłącznie do adwokata. Od 2015 roku radca prawny może być obrońcą w sprawach karnych, karnych skarbowych i o wykroczenia — na tych samych zasadach. Występuje też po drugiej stronie sali: jako pełnomocnik pokrzywdzonego i oskarżyciela posiłkowego, czyli osoby, która sama padła ofiarą przestępstwa.

Czas liczy się tu jeszcze bardziej niż gdzie indziej. Wezwanie na przesłuchanie w charakterze świadka, zatrzymanie, przeszukanie, pierwsze zeznania złożone bez przygotowania — to momenty, które potrafią zaważyć na całym postępowaniu, a których później nie da się odkręcić. Jeśli dostałeś pismo z prokuratury, policji albo urzędu skarbowego, rozmowa z prawnikiem powinna się odbyć przed wizytą tam, a nie po niej.

Jak przygotować się do pierwszej rozmowy

Nie musisz znać przepisów — od tego jest radca prawny. Warto natomiast przynieść dokumenty, także te niewygodne, opisać zdarzenia chronologicznie z datami i powiedzieć wprost, jaki efekt chcesz osiągnąć. Jeszcze jedno: zapytaj o koszty na początku rozmowy. Uczciwa kancelaria nie ma z tym problemu.

Mateusz Lorczyk
radca prawny

Grafika: Waldemar Pruss (AI)